Yusuf Suresi 3. Ayet Bağlamında ‘Ahsenül Kasas’ İfadesi

نَحۡنُ نَقُصُّ عَلَيۡكَ أَحۡسَنَ ٱلۡقَصَصِ بِمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ٣

“Sana bu Kur’an’ı vahyetmekle kıssaların en güzelini anlatıyoruz. Hâlbuki daha önce sen bunlardan habersiz idin.” (Yusuf 3)

Yusuf suresi 3. Ayette geçen ahsenül kasas ifadesi genel olarak kıssaların en güzeli şeklinde çevrilirken beraberinde bazı soruların da doğmasına neden olmaktadır. Yusuf kıssası kıssaların en güzeli ise diğer kıssalar daha mı az güzel? Kıssalar arasında güzellik bakımından bir sıralama mı var? Bu kıssa hangi bakımdan en güzel kıssadır? Tefsirlerde bu ifade ile ilgili bazı açıklamalar yer alır. Birkaç örnek verelim.

Fahreddin razi tefsirinde ahsenül kasas için şu açıklama yer alır. ‘Ahsenül kasas’ ifadesindeki kasas lafzını, masdar olarak kabul edersek, ayet, "Biz, sana bu Kur'ân'ı en güzel bir şekilde anlatıyoruz" manasında olur. Böyle olması halinde, "en güzel olma" hususu, kıssaya ait değil, "anlatma işi"ne ait olmuş olur. Yok eğer bu lafzı ism-i mef'ûl manasına alırsak, kendisinde, başkasında bulunmayan hikmetler, ibretler, incelikler ve harikuladelikler olduğu için, ‘kıssaların en güzeli’ manasında olmuş olur.

DİB yayınları Kuran yolu tefsirinde şu açıklama yer alır. Ahsenü’l-kasas tamlamasını “en güzel üslûp” şeklinde anlayanlar da vardır (Zemahşerî, II, 300-301; Râzî, XVIII, 85; Esed, II, 454-455). Buna göre cümlenin meâli şöyle olur: “Biz, bu Kur’an’ı sana en güzel bir üslûpla anlatıyoruz.”

Genel olarak tercih edilen iki yorum bunlardır. Birinci ve günümüzde en çok tercih edilen yorum, buradaki en güzel olanın, Kuran’ın genel anlatım üslubu olduğudur. İkinci yoruma göre en güzel olan, kıssanın barındırdığı hikmetler, ibretler, inceliklerden dolayı kıssanın kendisidir.

Kurtubi bu ifadenin açıklamasında, isim vermeden birçok görüş almıştır. Bunlardan ilginç olan birinde, kıssanın ahsen olarak isimlendirilmesinin sebebini, kıssada geçen herkesin hayırlı bir neticeye ulaşması, adeta kıssanın mutlu sonla bitmesi olarak açıklamıştır.

AHSEN (أَحْسَن )

En güzel olarak çevrilen bu ifade Arapçada ismi tafdil ifadesidir. İsmi tafdil, ortak bir sıfatta, iki şeyi veya iki kimseyi karşılaştırmak ya da birinin diğerlerinden ortak bir sıfatta daha üstün olduğunu göstermek için fiilden türetilmiş isimlerdir. Türkçede, “Daha büyük, en büyük; daha güzel, en güzel” şeklinde anlatılan ifadelerin karşılığıdır.

Bu kelime kemal noktaya ulaşmak anlamına gelmektedir. Yani üzerinde iyileştirmelerin daha güzel olması için onarımların yapılamayacağı nihai nokta olarak anlaşılmalıdır. İnsanların yaptıkları her şey gelişime, düzeltilmeye açıktır. Bir şeyi nihai kemal noktasında yapabilmek ancak Allah’a mahsus bir iştir.

ٱلَّذِيٓ أَحۡسَنَ كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقَهُۥۖ وَبَدَأَ خَلۡقَ ٱلۡإِنسَٰنِ مِن طِينٖ٧

“O ki, yarattığı her şeyi güzel yaptı. İnsanı yaratmaya da çamurdan başladı.” (Secde, 7)

Allah’ın ahsen olarak yarattığı bir şey için onu daha da güzelleştirmek, daha mükemmel hale getirmek düşünülemez.

وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا٨٦

“Size bir selam verildiği zaman, ondan daha iyisiyle selam verin veya ayniyle mukabele edin. Allah her şeyin hesabını gereği gibi yapandır.” (Nisa, 86)

Daha iyisi ile selama mukabele etmek her halde size “selamün aleyküm” diyen birine “ve aleyküm selam ve rahmetullah” diyerek bir ekleme yapmakla olur. Bu yönden aşağıdaki ayete bakacak olursak;

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَا نُزِّلَ عَلَيۡهِ ٱلۡقُرۡءَانُ جُمۡلَةٗ وَٰحِدَةٗۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِۦ فُؤَادَكَۖ وَرَتَّلۡنَٰهُ تَرۡتِيلٗا٣٢ وَلَا يَأۡتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ وَأَحۡسَنَ تَفۡسِيرًا٣٣

İnkâr edenler, "Kur'an ona bir defada toptan indirilseydi ya!" dediler. Biz, Kur'an'la senin kalbini pekiştirmek için onu böyle kısım kısım indirdik ve onu ağır ağır okuduk. Onlar sana hiçbir misal getirmezler ki (buna karşılık) sana gerçeği ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım. (Furkan, 32-33)

Allah’ın yaptığı açıklamaya daha da güzel yapmak için eklenecek bir şey olamaz. Çünkü Allah’ın yaptığı açıklama mükemmeldir.

Yusuf kıssasının ahsen olması ise, onun bir seferde tek bir surede kâmilen indirilmesi, kıssayı bütün olarak ortaya koymak için başka surelerden ekleme yapmaya gerek bırakmaması olarak anlaşılabilir. Örneğin Musa (as) kıssası Bakara, Araf, Kehf, Neml, Taha, kasas gibi birçok sureye dağılmış durumdadır. Tüm tafsilatını ve ince ayrıntılarını tek bir surede bulamamaktayız. Bir surede geçen bir ayrıntı diğerlerinde geçmemektedir. Ancak Yusuf kıssası, başka hiçbir yere ihtiyaç bırakmadan baştan sona tafsilatıyla birlikte tek bir yerde anlatılmış nihai bir nüsha gibidir. Allahu a’lem